29.10.2013, Łódź.

W Filharmonii Łódzkiej odbyło się prawykonanie intrygującej kompozycji Macieja Dowlasza Akuzmatyczny fortepian. Tytułowy instrument uczestniczył w koncercie, chociaż jego sceniczna tożsamość została nieco zachwiana. Był, a jakby być nie miał. Nie stał w centrum, jak zwykle, lecz z boku sali, natomiast centralnie i wokół publiczności rozstawiono siedemnaście głośników acousmonium, na dodatek milczał przez całą długą część pierwszą utworu.

Zamiarem kompozytora było zaangażować uwagę odbiorcy tak, by nie absorbował go widok fortepianu jako fizycznego źródła dźwięku. Nie znającego tych założeń słuchacza, w obliczu przedłużającego się oczekiwania na bohatera wieczoru, przy dźwiękach mniej lub bardziej (nie)kojarzących się ze źródłem, jak odgłos deszczu albo maszyny do szycia, przejrzystych, brzmiących jakby w pustych dużych przestrzeniach, coraz bardziej jednak dręczyło pytanie o rolę fortepianu w tym wszystkim.

W końcu instrument zagrał, ale dość nietypowo, jak na tradycję koncertową, bez wirtuozowskich popisów, jedynie pojedyncze dźwięki, jakby oglądane przez lupę, w powiększeniu lub w krzywym zwierciadle. Takie efekty dawało wzmocnienie i zwielokrotnienie wybranych parametrów przez komputer – uwydatnienie składowych harmonicznych wywołujące wrażenie śpiewnego, alikwotowego „halo” albo zastosowanie rozmaitych filtrów i innych zabiegów technicznych. Preparacja akuzmatyczna. Brzmiąc nadto wielokanałowo i przestrzennie, przemieszczając się, dźwięki fortepianu zyskiwały polifoniczny i akuzmatyczny wymiar. Kompozytor i zarazem wykonawca utworu pozwolił sobie także na drobną aluzję do tradycji muzyki fortepianowej w epizodzie brzmiącym niczym wspomnienie Bachowskiej inwencji, z mgnieniem impresjonistycznych harmonii pod koniec. Wyrwane z kontekstu frazy – w tym sensie również „akuzmatyczne” – były jednak tylko pretekstem do podjęcia na nowo kontemplacji fortepianowych brzmień.

Eksperyment z zastosowaniem „żywego” instrumentu w kompozycji akuzmatycznej okazał się ostatecznie udany, a pomysł wart rozwijania.   

 

 

Program MKiDN „Zamówienia kompozytorskie” realizowany przez IMIT.

 

Nr 22/2013